كه عصر محمود دوران پيروزى و تفوق زبان و ادبيات فارسى نبوده خود از تشبث وزير ميمندى كه خواست زبان عربى را بارى ديگر زبان رسمى ديوان رسائل سازد - پيداست . پيش از آن همهء نامه‌ها به زبان فارسى نوشته مىشده و در نتيجه به گفتهء عتبى « 1 » « بازار فضل كاسد شده بود » و « عالم و جاهل و فاضل و مفضول در مرتبت متساوى گشته » و بدين‌سبب در عهد وزير ميمندى « كوكب كتابت از مهاوى هبوط باوج شرف رسيد » و اجازه داد كه زبان فارسى فقط در صورت احتياج مبرم به كار رود « كه مخاطب از معرفت عربيت و فهم آن قاصر و عاجز باشد » . مسلما در آن عهد مانند اين مخاطبان فراوان و اين موارد بسيار بوده . ظاهرا از آن زمان تقسيم مردم به دو گروه آغاز شد ، يكى لشكرى كه از سلطان مواجب دريافت مىداشته و در عوض مىبايست با وفادارى خدمت كند و ديگر رعايا كه سلطان از ايشان در برابر دشمنان خارجى و داخلى دفاع مى - كرده و در عوض مىبايست بىقيدوشرط فرمان سلطان برند و ماليات‌ها را بدون چون‌وچرا پرداخت نمايند . نه لشكريان حق داشتند اميال خويش را در برابر ارادهء سلطان ابراز دارند و به مخالفت برخيزند و نه رعايا . ديديم ( رجوع شود به ص 584 ) كه اين نظر و عقيده با چه صراحتى در نامهء محمود به خوارزمشاه بيان شده . توسعهء سلطنت مستبده - مانند هميشه - با بسط مفرط دستگاه جاسوسى و فزونى عدهء منهيان توأم و مربوط بوده . محمود حتى جاسوسانى براى انهاى اعمال و افعال فرزند خويش مسعود بر او گماشت « 2 » .

--> ( 1 ) - نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق 123 ؛ عتبى - منينى ، II ، 88 ، 170 و بعد ؛ . 396 . p ، « mineddoula ؟ Histoire de Ye » ، de Sacy ( 2 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 135 ، 154 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 121 ، 137 ) .